Rodzaje trądziku. Jak rozpoznać swój typ

Trądzik dzieli się na kilka typów. Najczęstszy to trądzik pospolity, który występuje w postaci zaskórnikowej, grudkowo-krostkowej oraz ropowatej i skupionej. Osobno wyróżnia się trądzik zależny od wieku i hormonów: młodzieńczy, hormonalny u dorosłych kobiet i niemowlęcy. Trzy jednostki tylko przypominają trądzik, a nim nie są: trądzik różowaty, grzybiczy i odwrócony. Każda z nich leczy się inaczej.

Ten artykuł jest atlasem rozpoznawania. Prowadzi Cię od wyglądu zmiany i jej lokalizacji do właściwej nazwy, a potem do tekstu, który opisuje leczenie danego typu. Ostateczne rozpoznanie i tak stawia dermatolog, ale wiedza, w którą stronę patrzeć, oszczędza miesiące błądzenia po niewłaściwych kosmetykach.

Jakie są rodzaje trądziku, czyli szybki przegląd

Najprościej podzielić trądzik na trzy grupy: postaci trądziku pospolitego, odmiany zależne od wieku i hormonów oraz choroby, które wyglądem przypominają trądzik, ale mają inną przyczynę i inne leczenie. To rozróżnienie jest ważniejsze, niż się wydaje, bo od grupy zależy nie tylko nazwa, ale i to, czy w ogóle sięgasz po preparaty przeciwtrądzikowe.

Trądzik pospolity jest przy tym zdecydowanie najczęstszy. Dotyka około 85 procent osób w wieku od 12 do 25 lat i jest jedną z najczęstszych chorób skóry na świecie (Tan i Bhate, 2015). Liczba chorujących nastolatków i młodych dorosłych rośnie, między 1990 a 2021 rokiem zwiększyła się globalnie z 132 do 184 milionów, a u młodych kobiet trądzik występuje mniej więcej o jedną czwartą częściej niż u mężczyzn.

Trądzik pospolity i jego postaci

Trądzik pospolity, po łacinie acne vulgaris, powstaje w mieszku włosowym. Składają się na niego cztery procesy naraz: nadmiar sebum, nadmierne rogowacenie ujścia mieszka, namnażanie bakterii Cutibacterium acnes i stan zapalny. Zmianą wyjściową jest zaskórnik, a to, jak trądzik wygląda dalej, zależy od tego, jak silny jest komponent zapalny.

Pomaga tu nazwanie samych wykwitów, bo potoczne „pryszcze” to w praktyce pięć różnych rzeczy. Zaskórnik jest niezapalny, otwarty lub zamknięty. Grudka to małe, czerwone zgrubienie bez ropy. Krosta ma ropny czubek. Guzek jest większy, głębszy i bolesny, a torbiel to wypełniona treścią zmiana pod skórą, która najczęściej zostawia bliznę. Im głębsza zmiana, tym większe ryzyko śladu po niej i tym mniejszy sens samodzielnego leczenia.

Pojedyncze wykwity, od lewej: zaskórnik otwarty, zaskórnik zamknięty, grudka zapalna, krosta i głębszy guzek.

Trądzik zaskórnikowy

W tej postaci dominują zaskórniki, a stan zapalny jest niewielki. Zaskórnik otwarty to znane „czarne kropki”, ciemna barwa nie jest brudem, tylko utlenionym sebum i keratyną w poszerzonym ujściu mieszka. Zaskórnik zamknięty to mała grudka w kolorze skóry lub biaława, bez widocznego ujścia, często wyczuwalna dopiero pod palcami. Typowa lokalizacja to czoło, nos i broda. To najłagodniejsza forma trądziku pospolitego, ale bez leczenia potrafi przejść w postać zapalną.

Trądzik grudkowo-krostkowy

Tu obok zaskórników pojawiają się zmiany zapalne, czyli grudki i krosty. Charakterystyczne jest to, że wykwity są różne. Na jednej twarzy widać naraz zaskórniki, świeże czerwone grudki, krosty i ślady po zmianach, które właśnie się goją. Ta niejednorodność to ważny trop odróżniający, bo w trądziku grzybiczym wszystkie wykwity są do siebie łudząco podobne. To najczęstsza objawowa postać trądziku i najczęstszy powód, dla którego ktoś szuka pomocy. Zmiany zajmują twarz, a u części osób także plecy i klatkę piersiową.

Trądzik ropowaty i skupiony

To ciężkie postaci trądziku pospolitego. W trądziku ropowatym tworzą się głębokie, bolesne guzy i torbiele, które goją się wolno i często zostawiają blizny. Trądzik skupiony, po łacinie acne conglobata, to zlewające się guzy połączone przetokami, z rozległym bliznowaceniem. Osobno wyróżnia się trądzik piorunujący, który zaczyna się nagle, z gorączką i bólami stawów. Te postaci wymagają leczenia u dermatologa, zwykle ogólnego, a nie samej pielęgnacji.

Jak ocenia się nasilenie trądziku

W praktyce dermatolodzy dzielą trądzik na łagodny, umiarkowany i ciężki. Biorą pod uwagę liczbę i rodzaj zmian, zajętą powierzchnię, obecność blizn oraz to, czy trądzik obejmuje też tułów. Od tej oceny zależy leczenie. Przy łagodnym trądziku wystarczają zwykle preparaty miejscowe, przy umiarkowanym i ciężkim wchodzą leki doustne, dobierane przez lekarza zgodnie z konsensusem Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego.

Warto wiedzieć, że nie istnieje jedna, ogólnoświatowa skala trądziku. Grupa ekspertów Global Alliance to Improve Outcomes in Acne wprost stwierdza, że żaden system oceny trądziku nie stał się ustandaryzowanym punktem odniesienia, więc w praktyce lekarze oceniają nasilenie całościowo. Dlatego internetowe „testy nasilenia trądziku” traktuj orientacyjnie, a nie jako rozpoznanie.

Trądzik zależny od wieku i hormonów

To wciąż trądzik pospolity, tylko opisany przez pryzmat tego, kiedy się pojawia i co go napędza.

Trądzik młodzieńczy zaczyna się w okresie dojrzewania, gdy rosnące stężenie androgenów pobudza gruczoły łojowe. Zajmuje głównie strefę T i u większości osób łagodnieje po dwudziestym roku życia.

Trądzik hormonalny to określenie używane przede wszystkim wobec dorosłych kobiet, u których zmiany skupiają się w dolnej części twarzy, wzdłuż linii żuchwy i na szyi. Bywają to pojedyncze, głębokie i bolesne cysty, nawracające w rytm cyklu, zwykle z nasileniem przed miesiączką. Skóra wcale nie musi być tłusta. Nagły, oporny trądzik u dorosłej kobiety to sygnał, żeby sprawdzić hormony, bywa związany z zespołem policystycznych jajników, insulinoopornością albo odstawieniem antykoncepcji. Więcej o rozpoznawaniu i leczeniu w osobnym tekście o trądziku hormonalnym.

Trądzik niemowlęcy pojawia się w pierwszych miesiącach życia, zwykle jako drobne grudki i krosty na policzkach, i najczęściej ustępuje sam. Osobną grupę stanowi trądzik wywołany czynnikiem zewnętrznym: zawodowy od kontaktu z olejami, smołą czy chlorem, mechaniczny od ucisku i tarcia, na przykład pod maską lub kaskiem, oraz polekowy, między innymi po sterydach.

Jedno założenie wraca w tym miejscu wyjątkowo często, gdy porządkuję pytania spływające pod artykułami o trądziku dorosłych. Brzmi ono tak, że „trądzik hormonalny” i „trądzik pospolity” to dwie osobne choroby, do których potrzeba dwóch osobnych zestawów kosmetyków. To nie tak. Mechanizm powstawania zmiany jest ten sam, różnica dotyczy tego, co go nakręca, i właśnie dlatego przy podejrzeniu tła hormonalnego sama pielęgnacja zwykle nie wystarcza.

To wygląda jak trądzik, ale nim nie jest

Trzy jednostki poniżej mają w polskiej nazwie słowo „trądzik”, ale to osobne choroby o innej przyczynie. Mylenie ich z trądzikiem pospolitym jest najczęstszym powodem, dla którego „nic nie działa” albo skóra się pogarsza.

Od lewej: trądzik pospolity z różnymi zmianami naraz (zaskórniki, grudki, krosty), trądzik różowaty z rumieniem i widocznymi naczynkami bez zaskórników, trądzik grzybiczy z drobnymi, jednakowymi grudkami.

Trądzik różowaty

Trądzik różowaty, czyli rosacea, to przewlekła choroba naczyniowo-zapalna skóry twarzy. Dominują w niej utrwalony rumień w centralnej części twarzy, widoczne naczynka i napady zaczerwienienia z uczuciem gorąca i pieczenia, wywoływane przez ciepło, alkohol, ostre potrawy czy stres. Kluczowa różnica wobec trądziku pospolitego: w różowatym nie ma zaskórników. Choroba zaczyna się zwykle między trzydziestym a pięćdziesiątym rokiem życia i częściej dotyczy osób o jasnej karnacji.

Klasycznie wyróżnia się cztery postaci rosacei: rumieniowo-teleangiektatyczną, grudkowo-krostkową, przerostową (z pogrubieniem skóry nosa) oraz oczną, choć dziś opisuje się je raczej jako współistniejące fenotypy niż osobne etapy. Właśnie postać grudkowo-krostkowa bywa brana za zwykły trądzik przez wiele miesięcy, bo widać w niej krostki, a nie tylko rumień. Jeśli obok wyprysków masz przede wszystkim rumień i skórę, która „się pali”, przeczytaj o trądziku różowatym i skonsultuj się z dermatologiem, bo leczenie jest zupełnie inne.

Trądzik grzybiczy

Trądzik grzybiczy to potoczna nazwa zapalenia mieszków włosowych wywołanego przez drożdżaka Malassezia, który naturalnie bytuje na skórze, ale w sprzyjających warunkach namnaża się w mieszkach. Wygląda inaczej niż trądzik pospolity. To drobne, niemal identyczne grudki i krostki tej samej wielkości, które swędzą, a nie bolą. Umiejscawiają się głównie na plecach, klatce piersiowej, ramionach i wzdłuż linii włosów. Zaskórników nie ma.

Najważniejszy trop: trądzik grzybiczy pogarsza się po antybiotykach i po typowych „kremach na trądzik”, a często też po tłustych kosmetykach i długim noszeniu spoconej odzieży. Antybiotyk usuwa bakterie, które konkurują z drożdżakiem, więc ten dostaje wolne pole. Leczy się go preparatami przeciwgrzybiczymi, nie przeciwtrądzikowymi. Jeśli Twoje „grudki” są jednakowe, swędzą i nie reagują na nic, co działa na trądzik, to sygnał, żeby ten trop sprawdzić z lekarzem.

Trądzik odwrócony

Trądzik odwrócony, po łacinie hidradenitis suppurativa, to przewlekła choroba zapalna mieszków włosowych w okolicach, gdzie skóra styka się ze skórą. Objawia się bolesnymi guzami, ropniami, a z czasem przetokami i bliznami w pachach, pachwinach, pod piersiami i w okolicy narządów płciowych. Zaczyna się zwykle po okresie dojrzewania, szacuje się, że dotyczy około 1 procent populacji i wyraźnie częściej kobiet niż mężczyzn. To nie jest stan, który da się opanować „domowymi sposobami”, wymaga leczenia specjalistycznego, czasem długoterminowego. Nawracające bolesne guzy w tych lokalizacjach to jednoznaczne wskazanie do wizyty u dermatologa.

Jak samodzielnie wstępnie rozpoznać swój typ

Zanim kupisz kolejny preparat, przejdź przez kilka pytań. To nie zastępuje diagnozy, ale zawęża kierunek.

• Czy widzisz zaskórniki? Jeśli tak, prawie na pewno masz do czynienia z trądzikiem pospolitym w którejś z postaci. Jeśli nie, rozważ różowaty, grzybiczy albo odwrócony.
• Czy dominuje rumień i napady zaczerwienienia z pieczeniem? To trop w stronę trądziku różowatego, zwłaszcza po trzydziestce.
• Czy zmiany swędzą, są jednakowej wielkości i siedzą na plecach lub klatce? To trop w stronę trądziku grzybiczego, szczególnie jeśli pogarszały się po antybiotyku lub kremach na trądzik.
• Gdzie są zmiany? Broda i linia żuchwy u dorosłej kobiety, z nawrotami przed miesiączką, sugerują tło hormonalne. Pachy i pachwiny z bolesnymi guzami to trądzik odwrócony.
• Od kiedy i jak szybko się pojawiły? Nagły, gwałtowny początek, zwłaszcza z gorączką lub bólem stawów, wymaga pilnej konsultacji.

Do dermatologa warto wybrać się nie tylko wtedy, gdy nic nie pomaga. Są sytuacje, w których wizyta nie powinna czekać:

• trądzik pojawił się nagle i towarzyszy mu gorączka lub ból stawów,
• zmiany są głębokie, bolesne i zostawiają blizny lub przebarwienia,
• masz nawracające bolesne guzy albo ropnie w pachach, pachwinach czy pod piersiami,
• trądzik u dorosłej kobiety wystąpił nagle, jest nasilony i oporny na leczenie,
• zmiany silnie obniżają Twój komfort psychiczny.

Bywa też, że dwa rodzaje trądziku nakładają się na siebie. Wtedy typowy obraz to skóra, w której część zmian reaguje na leczenie, a część uparcie nie, i właśnie to jest sygnał, żeby wrócić do rozpoznania zamiast zmieniać kolejny krem.

Czy rodzaj trądziku zmienia leczenie

Tak, i to jest praktyczny sens całego tego podziału. W trądziku pospolitym o wyborze terapii decyduje nasilenie zmian, o czym była mowa wyżej. W pozostałych jednostkach zmienia się nie tylko intensywność leczenia, ale sama jego kategoria. Trądzik różowaty wymaga preparatów na naczynia i stan zapalny skóry wrażliwej, trądzik grzybiczy leków przeciwgrzybiczych, a trądzik odwrócony leczenia specjalistycznego. Suplementy i pielęgnacja mają sens jako wsparcie przy łagodnym trądziku pospolitym, nie zastępują leczenia i nie pomagają w rosacei ani w trądziku odwróconym. Jeśli masz łagodny trądzik pospolity i chcesz wesprzeć skórę od wewnątrz, zacznij od przewodnika po suplementach na trądzik, a po całościowy obraz przyczyn i leczenia sięgnij do przewodnika po trądziku.

FAQ

Jak rozpoznać, jaki mam rodzaj trądziku? Popatrz na trzy rzeczy: typ wykwitu (zaskórnik, grudka, krosta, guz), lokalizację zmian oraz to, czy występuje rumień lub świąd. Zaskórniki wskazują na trądzik pospolity, utrwalony rumień bez zaskórników na różowaty, jednakowe swędzące grudki na plecach na grzybiczy, a bolesne guzy w pachach i pachwinach na odwrócony. Ostateczne rozpoznanie stawia dermatolog.

Czym różni się trądzik pospolity od różowatego? W trądziku pospolitym występują zaskórniki i częściej dotyczy on młodszych osób. W trądziku różowatym zaskórników nie ma, dominują utrwalony rumień, widoczne naczynka i napadowe zaczerwienienie z uczuciem gorąca, a początek przypada zwykle po trzydziestym roku życia. Obie choroby leczy się inaczej, dlatego rozróżnienie jest istotne.

Jaki rodzaj trądziku jest najcięższy? Do najcięższych należą trądzik skupiony i trądzik piorunujący, obie postaci trądziku pospolitego z ryzykiem rozległych blizn, oraz trądzik odwrócony. Wszystkie wymagają leczenia specjalistycznego, często ogólnego, i nie poddają się samej pielęgnacji.

Czy trądzik grzybiczy to trądzik? Nie w ścisłym znaczeniu. To zapalenie mieszków włosowych wywołane przez drożdżaka Malassezia, a nie przez bakterie odpowiedzialne za trądzik pospolity. Dlatego leczy się go przeciwgrzybiczo, a typowe preparaty na trądzik oraz antybiotyki mogą go nasilać.

Czy można mieć kilka rodzajów trądziku naraz? Tak. Częste połączenia to trądzik pospolity z hormonalnym u dorosłych kobiet oraz trądzik pospolity współistniejący z grzybiczym. Jeśli mimo leczenia część zmian nie reaguje, warto z dermatologiem sprawdzić, czy nie nakładają się dwa problemy.